Có những lúc bạn tự hỏi: Phật dạy vô ngã, vậy mà người ta lại bảo phải yêu bản thân, nghe có vẻ trái ngược nhau quá. Nếu cái “tôi” vốn không thật, thì ai đang cần được yêu thương, và yêu bằng cách nào mới đúng? Đừng lo lắng, câu trả lời nằm ngay trong những điều tưởng chừng ngược đời của đạo Phật, và bài viết nhẹ nhàng này sẽ cùng bạn đi qua từng bước một.
Yêu bản thân là gì
Yêu bản thân là biết nhìn mình bằng đôi mắt dịu dàng: thấy cả điểm mạnh lẫn điểm yếu mà không vội phán xét. Đó là việc chăm sóc thân thể, lắng nghe cảm xúc và đối xử với mình tử tế như cách bạn đối xử với một người bạn thân. Trong tinh thần từ bi của đạo Phật, lòng thương yêu không chỉ hướng ra bên ngoài mà còn bao gồm chính mình. Người chưa biết dịu dàng với bản thân thì khó trao đi sự thương yêu trọn vẹn cho người khác. Rất đơn giản thôi: yêu bản thân là bắt đầu từ việc thôi trách móc mình quá gay gắt.
Yêu bản thân khác với ích kỷ
Ích kỷ là chỉ nghĩ cho mình và sẵn sàng làm người khác thiệt thòi. Yêu bản thân thì ngược lại: bạn giữ cho mình khỏe mạnh, bình an để có đủ sức thương người xung quanh. Đạo Phật có một điều nghe qua tưởng ngược đời: buông bỏ cái tôi nhưng vẫn nâng niu chính mình. Hai điều này không hề mâu thuẫn, vì buông cái tôi là buông sự bám chấp, còn nâng niu mình là chăm sóc một con người đang sống thật. Phần vừa nói liên quan trực tiếp tới Suy Nghĩ Tích Cực, nắm được sẽ dễ hình dung hơn.
Vì sao chúng ta khó yêu chính mình
Từ nhỏ, nhiều người được dạy phải giỏi giang, phải chu toàn, và được khen nhiều hơn khi làm hài lòng người khác. Lớn lên, ta quen so sánh mình với người xung quanh rồi thấy mình lúc nào cũng thiếu một chút gì đó. Ta cũng hay gắn cho mình những nhãn dán như “tôi kém cỏi”, “tôi không xứng đáng”, rồi tin chúng như sự thật. Thêm vào đó, nhịp sống nhiều áp lực khiến ta chạy hoài mà không có lúc nào dừng lại hỏi: “Mình đang thế nào?”. Hiểu được những lý do này, bạn sẽ thấy việc khó yêu mình không phải lỗi của bạn.
Dấu hiệu bạn chưa thật sự yêu bản thân
Bạn hãy thử soi xem mình có đang như thế này không. Bạn hay tự trách mình vì những lỗi nhỏ, khó nhận lời khen và luôn thấy mình chưa đủ tốt. Bạn khó nói “không” dù trong lòng rất mệt, hoặc thường đặt nhu cầu của mình xuống cuối cùng. Bạn bỏ bữa, thức khuya triền miên rồi coi đó là chuyện bình thường. Có những người còn ở lại trong các mối quan hệ khiến mình tổn thương vì sợ bị bỏ rơi. Nếu thấy mình trong vài dấu hiệu này, đừng vội buồn, vì nhận ra chính là bước đầu tiên và bạn hoàn toàn có thể thay đổi dần dần.
10 cách yêu bản thân mỗi ngày
Bạn không cần làm cả mười việc cùng lúc, hãy chọn một hai việc thấy dễ nhất rồi bắt đầu. Dưới đây là mười gợi ý nhỏ để bạn tham khảo: ngủ đủ giấc, ăn uống tử tế, nói “không” khi cần, tha thứ cho lỗi lầm của mình, dành thời gian cho sở thích, đi bộ ngoài trời mỗi ngày, ngồi yên theo dõi hơi thở vài phút, viết ra ba điều biết ơn trước khi ngủ, hạn chế so sánh mình với người khác trên mạng xã hội, và nói chuyện với bản thân bằng giọng ân cần. Bốn việc đầu tiên trong danh sách sẽ được nói kỹ hơn ngay bên dưới. Còn việc theo dõi hơi thở chính là chánh niệm: bạn quan sát hơi thở, ghi nhận cảm xúc đang có mà không phán xét hay đè nén, nhờ vậy học được cách ở bên mình thay vì chạy trốn chính mình.
Chăm sóc cơ thể bằng giấc ngủ và bữa ăn tử tế
Cơ thể là ngôi nhà đầu tiên của bạn, và nó cần được chăm sóc đều đặn. Hãy cố gắng đi ngủ vào một giờ cố định, tắt điện thoại trước khi ngủ một lúc để đầu óc được nghỉ. Bữa ăn không cần cầu kỳ, chỉ cần đủ chất, đúng giờ và ăn chậm, vừa ăn vừa cảm nhận hương vị. Ăn trong chánh niệm cũng là một cách nói với cơ thể rằng: “Mình đang quan tâm đến bạn”. Những gì vừa trình bày sẽ dễ áp dụng hơn khi bạn đã đọc Sống Lạc Quan Là Gì.
Học cách nói không
Nói “không” không có nghĩa là lạnh lùng hay thiếu tình cảm. Đó là cách bạn giữ lại sức lực cho những điều thực sự quan trọng. Bạn có thể bắt đầu bằng những câu nhẹ nhàng như “Lúc này mình chưa sắp xếp được, để mình xem lại nhé”. Ban đầu có thể bạn sẽ thấy áy náy, nhưng đừng lo, càng tập càng quen và các mối quan hệ lành mạnh sẽ hiểu cho bạn.
Tha thứ cho lỗi lầm của mình
Ai cũng từng sai, và việc dằn vặt mãi không làm quá khứ thay đổi, chỉ làm hiện tại thêm nặng. Hãy thử ghi lại chuyện đã xảy ra, rút ra một bài học, rồi nhẹ nhàng nói với mình: “Lúc đó mình đã làm hết sức với những gì mình hiểu”. Tinh thần vô ngã dạy ta thôi bám chặt vào nhãn dán “tôi là người tệ”, để nhìn mình như một dòng chảy luôn thay đổi và còn nhiều cơ hội làm tốt hơn.
Dành thời gian cho sở thích
Sở thích là khoảng trời riêng giúp bạn thở nhẹ hơn giữa bộn bề công việc và lo toan. Đó có thể là trồng một chậu hoa nhỏ, vẽ vời, nấu một món ăn yêu thích, đọc vài trang sách hay đơn giản là nghe nhạc. Bạn không cần làm giỏi, cũng không cần ai khen, chỉ cần thấy vui khi làm là đủ. Mỗi ngày hãy dành cho mình ít nhất mười lăm phút như vậy, coi đó là cuộc hẹn quan trọng với chính mình.
Yêu bản thân khi đang ốm hoặc thay đổi ngoại hình
Khi cơ thể đau yếu, mệt mỏi hay thay đổi vì bệnh, rất nhiều người cảm thấy xa lạ với chính mình, thậm chí giận dữ hay xấu hổ. Cảm xúc ấy hoàn toàn dễ hiểu, và bạn không cần ép mình phải lúc nào cũng lạc quan. Thay vì đòi hỏi mình khỏe mạnh như trước, hãy tập nhìn cơ thể bằng sự biết ơn: nó đang nỗ lực mỗi ngày để bạn còn được thở, được ăn, được ở bên những người thương. Với người đang chăm sóc sức khỏe tinh thần cho bản thân hoặc người thân đang trải qua giai đoạn khó khăn, vài điều nhỏ có thể giúp ích: nghỉ ngơi khi cần mà không thấy tội lỗi, mặc bộ quần áo thoải mái mình thích, trò chuyện với người tin cậy và chấp nhận sự giúp đỡ của gia đình. Về việc điều trị, hãy luôn trao đổi với bác sĩ của bạn, còn bài viết này chỉ mong được đồng hành bên cạnh về mặt tinh thần. Ngoại hình có thể đổi thay, nhưng giá trị của bạn không nằm ở đó, nó nằm ở trái tim vẫn biết yêu thương và cố gắng sống từng ngày. Một bước nữa không nên bỏ qua là tìm hiểu Sống Tích Cực Là Gì.
Những câu nói nhắc mình yêu bản thân
Đôi khi chỉ một câu nói nhỏ cũng đủ kéo ta về với sự dịu dàng. Bạn có thể viết những câu này lên giấy nhớ, dán ở gương hoặc đầu giường để đọc mỗi sáng. Ví dụ: “Hôm nay mình chỉ cần làm hết sức trong khả năng của mình”, “Mình được phép nghỉ ngơi”, “Cảm xúc nào đến cũng được đón nhận, rồi sẽ qua”, “Mình không cần hoàn hảo để xứng đáng được yêu thương”, “Mình đang ở đây, và như vậy là đủ”. Hãy đọc chậm, hít thở sâu và thật lòng cảm nhận từng câu, đừng ép mình phải tin ngay. Dần dần, những lời ấy sẽ trở thành giọng nói quen thuộc trong lòng bạn.
Câu hỏi thường gặp
Phật giáo nói vô ngã thì yêu bản thân nghĩa là gì?
Vô ngã không có nghĩa là phủ nhận hay coi thường bản thân. Đó là thôi bám chặt vào những nhãn dán như “tôi giỏi”, “tôi kém”, “tôi không xứng đáng”, để mở lòng đón nhận mình như một dòng chảy luôn thay đổi. Khi ấy, yêu bản thân là chăm sóc con người đang sống thật này bằng sự tỉnh thức và dịu dàng.
Yêu bản thân theo tinh thần Phật giáo có phải là ích kỷ không?
Không phải. Ích kỷ là chỉ lo cho mình và bỏ qua người khác, còn yêu bản thân theo tinh thần từ bi là thương cả mình lẫn người. Khi biết chăm sóc và giữ bình an cho chính mình, bạn có nhiều sức lực và sự dịu dàng hơn để trao cho những người xung quanh.
Làm thế nào để buông bỏ mà vẫn biết trân trọng chính mình?
Buông bỏ là buông những điều không còn giúp ích như sự tự trách, nỗi sợ hay kỳ vọng quá cao, chứ không buông chính con người bạn. Bạn có thể buông từng chút một, đồng thời nuôi dưỡng những thói quen tử tế như ngủ đủ, ăn ngon, làm điều mình thích. Càng bớt bám chấp, bạn càng thấy trân trọng từng khoảnh khắc đang sống.
Thực hành chánh niệm mỗi ngày giúp ta yêu bản thân hơn như thế nào?
Chánh niệm giúp bạn quan sát hơi thở và ghi nhận cảm xúc đang có mà không phán xét hay đè nén. Nhờ vậy, bạn học cách ở bên mình thay vì chạy trốn chính mình. Bạn có thể bắt đầu rất đơn giản với năm phút ngồi yên mỗi sáng, và bạn sẽ làm được.
Kết luận
Yêu bản thân theo tinh thần đạo Phật không phải là nuông chiều hay đề cao cái tôi, mà là nhìn mình bằng đôi mắt dịu dàng, tỉnh thức và không phán xét. Buông bỏ sự bám chấp nhưng vẫn nâng niu chính mình, hiểu vô ngã nhưng vẫn từ bi với bản thân, đó là những điều tưởng ngược đời mà lại bổ trợ nhau rất đẹp.
Đừng đợi đến khi mọi thứ hoàn hảo mới bắt đầu thương mình. Hôm nay, chỉ cần một hơi thở chậm, một giấc ngủ đủ hay một lời nói ân cần với chính mình, bạn đã đang trồng cho mình một đóa hoa nhỏ của sự bình an. Bạn xứng đáng được yêu thương, ngay từ bây giờ.